Spis treści
Abstrakt
Język formatowania XSL składa się z trzech rekomendacji: XSLT, XPath oraz FO opisujących w jaki sposób zamienić dokument XML z postaci strukturalnej do postaci prezentacyjnej. Dwie pierwsze są związane z przekształcaniem dokumentów XML, rekomendacja FO jest specyfikacją standardowych obiektów formatujących, tj. obiektów definiujących semantykę samego formatowania.
Artykuł zawiera wprowadzenie do standardu XSLFO oraz przedstawia rozwijaną w ramach projektu Apache aplikację FOP umożliwiającą zamianę pliku XML na dokument w formacie PDF. Pozostałe części języka XSL nie są opisane.
XSLFO jest skomplikowanym językiem o dużych możliwościach, zawierającym ponad 50 różnych ,,obiektów formatujących'', począwszy od najprostszych, takich jak prostokątne bloki tekstu, poprzez wyliczenia, tabele i odsyłacze. Obiekty te można formatować wykorzystując przeszło 200 różnych właściwości (properties), takich jak: kroje, odmiany i wielkości pisma, odstępy, kolory itp. W tym dokumencie przedstawione jest absolutne minimum informacji na temat standardu XSLFO.
Dokument XSLFO to specyficzny dokument XML, którego elementy i atrybuty nie opisują struktury dokumenty ale wyłącznie jego postać graficzną. Takie podejście różni XSLFO od arkuszy stylów typu CSS, w których polecenia formatujące są (zwykle) oddzielone od dokumentu, którego dotyczą. XSLFO pod tym względem przypomina raczej tradycyjne systemy przetwarzania tekstu takie jak TeX, czy troff. Dokument XSLFO winien być generowany automatycznie na podstawie danych zapisanych w innym formacie (np. ,,strukturalnego'' dokumentu XML lub informacji z relacyjnej bazy danych), a po wykorzystaniu usunięty. Format XSLFO nie jest przeznaczony ani do przechowywania informacji, ani do jej wymiany.
W typowym scenariuszu dokument XSLFO jest tworzony za pomocą
odpowiedniego arkusza stylu XSLT
(por. rys. 1, „Typowy scenariusz przetwarzania dokumentu XSLFO”).
W poniższym przykładowym fragmencie arkusza
XSLT element para wyjściowego dokumentu
jest transformowany do elementu fo:block:
<template match="para"> <fo:block space-after.optimum="0pt" hyphenate="true" > <xsl:apply-templates/> </fo:block> </xsl:template>
W tym artykule pominięto zagadnienie konwersji dokumentów XML za pomocą arkusza XSLT koncentrując się wyłącznie na standardzie XSLFO. Doskonały wstęp do standardów XSLT i XPath można znaleźć w [Olko].
Cały dokument XSLFO zawarty jest wewnątrz elementu fo:root. Element ten zawiera (w podanej niżej
kolejności):
dokładnie jeden element
fo:layout-master-setzawierający szablony określające wygląd poszczególnych stron oraz sekwencji stron (te ostatnie są opcjonalne, ale typowo są definiowane);zero lub więcej elementów
fo:declarations;jeden lub więcej elementów
fo:page-sequancezawierających treść formatowanego dokumentu wraz z opisem jego sformatowania i podziału na strony.
Treść formatowanego dokumentu znajduje się wyłącznie wewnątrz elementów
fo:page-sequance, podczas gdy element
fo:layout-master-set zawiera definicje szablonów.
Strukturę dokumentu przedstawiono schematycznie na
rysunku 2, „Ogólna struktura dokumentu XSLFO”.
Ponieważ element root musi być
w przypadku dokumentu XSLFO związany z przestrzenią nazw
http://www.w3.org/1999/XSL/Format, oznacza to, że
przykładowy początek szablonu
może wyglądać następująco:
<?xml version="1.0" encoding="iso-8859-2" ?> <fo:root xmlns:fo='http://www.w3.org/1999/XSL/Format'>
Element fo:layout-master-set zawiera co najmniej
jeden element fo:simple-page-master lub
fo:page-sequence-master.
Element fo:simple-page-master
(dalej określany skrótowo jako
SPM) definiuje układ graficzny pojedynczej strony. Strona może
posiadać do pięciu różnych obszarów definiowanych za pomocą
elementów:
fo:region-body,
fo:region-before,
fo:region-after,
fo:region-start oraz
fo:region-end.
W przypadku konwencji używanych w drukarstwie europejskim obszary
te odpowiadają: kolumnie głównej tekstu, paginie
górnej, paginie dolnej,
marginaliom wewnętrznym i marginaliom zewnętrznym.
Szczegóły układu graficznego każdego obszaru (tj. wymiary, marginesy,
ramki, kolory) są określone za pomocą wartości
odpowiednich atrybutów elementu SPM (więcej na ten
temat dalej w tekście).
Specyfikacja obszaru fo:region-body jest obowiązkowa.
W wersji 1.0 standardu element fo:simple-page-master stanowi
jedyny sposób definiowania układu graficznego stron.
Przyszłe wersje standardu mogą wprowadzić bardziej skomplikowane
układy graficzne stron.
Element fo:page-sequence-master (PSM) określa porządek w jakim
poszczególne strony, zdefiniowane za pomocą SPM, będą zapełniane.
Porządek ten określają elementy-dzieci elementu
fo:page-sequence-master:
fo:single-page-master-referencepowoduje sformatowanie dokładnie jednej strony o układzie graficznym określonym wartością atrybutu
master-reference. Element ten jest typowo wykorzystywany do definiowania stron tytułowych.fo:repeatable-page-master-referencedeklaracja formatowania sekwencji stron przy wykorzystaniu identycznego układu graficznego (tj. tego samego SPM). Liczba stron może być określona za pomocą wartości atrybutu
maximum-repeats. Brak atrybutu lub wartość domyślna równano-limitspowoduje wygenerowanie tylu stron ile będzie niezbędne do wydrukowania całej zawartości bieżącego elementufo:flow.fo:repeatable-page-master-alternativesElement
fo:repeatable-page-master-alternativesjest deklaracją formatowania sekwencji stron o różnych układach graficznych. Element ten nie posiada atrybutumaster-reference, ponieważ nie wybiera odpowiedniej strony bezpośrednio, ale za pomocą elementów-dzieciconditional-page-master-reference(w skrócie CPMR).
Każdy CPMR określa warunek, który jeżeli jest spełniony, powoduje
wybranie odpowiedniego SPM. Warunek może określać kolejność strony
w sekwencji stron, numer strony, parzystość-nieparzystość numeru strony
czy też sprawdzenie czy strona jest pusta, czy też nie.
Warunki są określane za pomocą
odpowiednich wartości atrybutów page-position,
odd-or-even,
blank-or-not-blank:
Atrybut
page-positiono wartościachfirstlast,rest,anypozwala na wybranie odpowiednio: pierwszej, ostatniej, wszystkich, za wyjątkiem pierwszej i ostatniej oraz każdej strony.Atrybut
odd-or-eveno wartościachodd,even,anypozwala na wybranie odpowiednio: nieparzystej, parzystej oraz każdej strony.Atrybut
blank-or-not-blanko wartościachblank,not-blank,anypozwala na wybranie odpowiednio: pustej, niepustej oraz każdej strony.
Najczęściej spotykany układ graficzny dokumentu składa się z kolumn
trzech rodzajów: tytułowej, lewej i prawej (rys 3, „Szkielet układu graficznego stronic:
tytułowej, parzystej i nieparzystej”).
Oto prosty przykład szkieletu szablonu określającego
taki układ (symbol @@@... oznacza pominięte -- na tym etapie
opisu -- definicje atrybutów określających wymiary, marginesy,
ramki, kolory itp. elementy układu graficznego):
<fo:layout-master-set>
<!-- definiujemy trzy makiety: tytułowa, lewa i prawa -->
<fo:simple-page-master master-name="tytulowa" @@@...>
<fo:region-body @@@... />
<fo:region-after region-name="tytulowa-p.dolna" @@@... />
<fo:region-before region-name="tytulowa-p.gorna" @@@... />
</fo:simple-page-master>
<!-- definiujemy poszczególne fragmenty na stronach -->
<fo:simple-page-master master-name="lewa" @@@... >
<fo:region-body @@@... />
<fo:region-after region-name="lewa-p.dolna" @@@... />
<fo:region-before region-name="lewa-p.gorna" @@@... />
</fo:simple-page-master>
<fo:simple-page-master master-name="prawa" @@@... >
<fo:region-body @@@... />
<fo:region-after region-name="prawa-p.dolna" @@@... />
<fo:region-before region-name="prawa-p.gorna" @@@... />
</fo:simple-page-master>
<!-- określamy układ dwustronny: -->
<fo:page-sequence-master master-name="d-stronny">
<fo:repeatable-page-master-alternatives>
<fo:conditional-page-master-reference master-reference="tytulowa" page-position="first" />
<fo:conditional-page-master-reference master-reference="prawa" odd-or-even="odd" />
<fo:conditional-page-master-reference master-reference="lewa" odd-or-even="even" />
</fo:repeatable-page-master-alternatives>
</fo:page-sequence-master>
<!-- określamy układ jednostronny (z wyróżnioną str. tyt.): -->
<fo:page-sequence-master master-name="j-stronny">
<fo:repeatable-page-master-alternatives>
<fo:conditional-page-master-reference master-reference="tytulowa" page-position="first" />
<fo:conditional-page-master-reference master-reference="prawa" />
</fo:repeatable-page-master-alternatives>
</fo:page-sequence-master>
</fo:layout-master-set>
Treść formatowanego dokumentu znajduje się wewnątrz elementu
fo:page-sequence. Układ graficzny kolumny tekstu jest określony
poprzez skojarzenie tegoż elementu z odpowiednim SPM lub PSM za pomocą
identycznej wartości
atrybutów
master-reference/master-name.
Zawartością fo:page-sequence
jest opcjonalny element fo:title, zero lub więcej
elementów fo:static-content oraz dokładnie jeden element
fo:flow.
Elementy fo:static-content służą typowo do określania
zawartości pagin i marginaliów. Wartość atrybutu
flow-name[1] identyfikuje
obszar, w którym zostanie umieszczony dany element
fo:static-content.
Ilustracją tego, co powiedziano w poprzednich trzech akapitach,
może być następujący fragment szablonu (symbol
###... oznacza pominiętą -- w imię zwięzłości
opisu -- zawartość elementów static-content
oraz flow):
<fo:page-sequence master-reference="d-stronny"> <fo:static-content flow-name="prawa-p.dolna"> ###... </fo:static-content> <fo:static-content flow-name="lewa-p.dolna"> ###... </fo:static-content> <fo:static-content flow-name="prawa-p.gorna"> ###... </fo:static-content> <fo:static-content flow-name="lewa-p.gorna"> ###... </fo:static-content> <fo:static-content flow-name="tytulowa-p.dolna" > ###... </fo:static-content> <fo:static-content flow-name="tytulowa-p.gorna"> ###... </fo:static-content> <fo:flow flow-name="xsl-region-body"> ###... <fo:flow> </fo:page-sequence> </fo:root>
W tym punkcie omówimy w jaki sposób określić wygląd poszczególnych
obszarów stronicy zdefiniowanych w punkcie poprzednim.
Wielkość strony jest określona za pomocą atrybutów page-height
oraz page-width elementu fo:simple-page-master.
Wymiary kolumny tekstu są określone pośrednio
jako różnica pomiędzy wymiarami strony a wielkością odpowiednich
marginesów (określonych za pomocą atrybutów:
margin-left, margin-right, margin-top,
margin-bottom). Przykładowo:
<fo:simple-page-master master-name="tytulowa" page-width='210mm' page-height='297mm' /> <fo:region-body margin-left='30mm' margin-right='20mm' margin-top='20mm' margin-bottom='30mm'/>
W przypadku atrybutu margin (i w wielu innych
miejscach) możliwe jest przypisanie wszystkim
marginesom, tj. margin-top, margin-bottom,
margin-left i margin-right
tej samej wartości za pomocą skrótu
margin='1in'.
Zapis margin='1in 1.5in 1in 0.5in'
jest przykładem innego
rodzaju skrótu, pozwalającego przypisać różne wartości marginesów.
Uwaga: nie wszystkie procesory XSLFO poprawnie interpretują skróty, lepiej z nich nie korzystać.
Pozostałe obszary przylegają do odpowiednich
krawędzi strony a ich wielkość (wysokość dla pagin i szerokość
dla marginaliów) określa atrybut extent.
Wielkość pagin/marginaliów nie ma wpływu na wielkość kolumny głównej.
Innymi słowy margines określony dla
obszaru region-body musi
być na tyle duży żeby to co ma być umieszczone w paginach lub na
marginesach nie znalazło się poza
kartką (nie mniej niż wielkość extent). Przykład:
<fo:region-before region-name="tytulowa-p.gorna" extent="6mm" /> <fo:region-after region-name="tytulowa-p.dolna" extent="6mm" />
Zdefiniowaną w ww. sposób stronicę przedstawia schematycznie rys 4, „Wymiary kolumny głównej i paginy górnej”a). Jak widać, położenie paginy nie jest prawidłowe: jest ona umieszczona zbyt wysoko nad kolumną tekstu, a jej szerokość jest równa szerokości stronicy.
Dla wszystkich obszarów można określić obramowanie (border),
marginesy wewnętrzne (padding) oraz kolor tła.
Możliwe jest określenie następujących właściwości obramowania:
kolor
(16 kolorów predefiniowanych w specyfikacji HTML lub wartość RGB koloru),
rodzaj ramki (linia ciągła, kreski, kropki itp...),
szerokość (predefiniowane wartości thin,
medium, thick lub jawnie podany
wymiar, np. 3pt).
Każda właściwość obramowania może być zdefiniowana dla każdej krawędzi
obszaru odzielnie za pomocą atrybutu o postaci:
border-krawędź-właściwość. Przykład:
<fo:region-before
border-top-color="C0C0C0" border-top-style="solid" border-top-width="1.5pt" />
Używając skrótu border-właściwość można zdefiniować
każdą właściwość dla czterech krawędzi łącznie.
Podobnie, odpowiednio określając wartość atrybutu
postaci border-krawędź, można określić łącznie
wiele właściwości dla pojedynczej krawędzi.
Wreszcie pojedynczy atrybut border pozwala na łączne określenie
wielu właściwości dla wszystkich krawędzi.
Przykład:
<fo:region-before border-color="C0C0C0" border-style="solid" border-width="1.5pt" /> <fo:region-after border-bottom="C0C0C0 solid 1.5pt" /> <fo:region-end border=""
Uwaga: kolejność poszczególnych właściwości w definicji atrybutu
border-krawędź
i border jest dowolna. [Nie wszystkie procesory
XSLFO poprawnie interpretują skróty.]
Margines wewnętrzny jest definiowany za pomocą atrybutu
padding-krawędź, który może zostać skrócony
do postaci padding[2]. Przykład:
<fo:region-before padding-befor="24pt" /> <fo:region-after padding="24pt" /> <fo:region-end padding="1cm 3cm"/> <!-- góra/dół=1cm, lewy/prawy=3cm --> <fo:region-end padding="1cm 2cm 3cm"/> <!-- góra=1cm, lewy/prawy=2cm, dół=3cm -->
Jeżeli wartość padding zawiera dwa wymiary to pierwszy określa wartość
marginesu wewnętrznego dla krawędzi górnej i dolnej,
a druga dla prawej i lewej.
Jeżeli zawiera trzy wymiary, to pierwszy
określa margines górny, druga marginesy prawy i lewy
a trzecia margines dolny. Cztery wartości określają
kolejno wielkość marginesu:
górnego, prawego, dolnego i lewego. Jedna wartość określa wspólną wielkość
marginesu dla wszystkich
krawędzi łącznie.
Dla każdego obszaru można także zdefiniować kolor tła używając
atrybutu: background-color. Specyfikacja wartości jest identyczna
jak w przypadku koloru obramowania.
Z powyższych rozważań wynika, że odpowiednio ustawiając margines wewnętrzny dla obszaru odpowiadającego paginie górnej można osiągnąć efekt przedstawiony schematycznie na rys. 4, „Wymiary kolumny głównej i paginy górnej”b):
<fo:region-before region-name="tytulowa-p.gorna" extent="20mm"
padding-before="14mm" padding-start="30mm" />
Brakuje jeszcze tylko kreski oddzielającej zwykle paginę od tekstu głównego. Dodając obramowanie i niezbędne marginesy wewnętrzne:
<fo:region-body margin="20mm 20mm 30mm 30mm" padding-top="4mm" />
<fo:region-before region-name="tytulowa-p.gorna" extent="20mm"
border-width=".4pt" border-color="black" border-style="solid"
padding-before="14mm" padding-start="30mm" />
osiągniemy wreszcie zadowalający efekt przedstawiony na rys. 4, „Wymiary kolumny głównej i paginy górnej” c).
Przypomnijmy (por. rys. 2, „Ogólna struktura dokumentu XSLFO”),
że treść dokumentu jest umieszczana wewnątrz elementów
fo:flow
lub fo:static-content (elementy te są dziećmi
fo:page-sequence).
Z tym, że treść nie może być
umieszczona bezpośrednio wewnątrz nich ale powinna być ,,opakowana''
za pomocą takich elementów, jak: fo:block,
fo:list-block
oraz fo:float i kilku innych.
Poszczególne akapity, śródtytuły i podobne elementy
są umieszczane wewnątrz
fo:block,
wyliczenia i wypunktowania wewnątrz
fo:list-block,
tabele wewnątrz fo:table lub
fo:table-and-caption. Konkretny wygląd graficzny określają
odpowiednie atrybuty w sposób podobny, jak w przypadku elementów
definiujących obszary.
Elementy fo:block to zwykle akapity i śródtytuły. Tego typu
elementy umieszczane jeden pod drugim składają się na zawartość
kolejnych stron dokumentu. Poszczególne bloki tekstu mogą zostać
oddzielone odstępem przy wykorzystaniu opisanych wyżej atrybutów typu
margin. Ustalanie zwłaszcza odstępu pomiędzy blokami za
pomocą tych atrybutów nie jest jednak wskazane. Do tego celu lepiej
wykorzystać atrybuty space-before
i space-after[3].
Różne traktowanie obszarów i bloków, które na pierwszy rzut oka są tym samym obiektem (prostokątem), wynika z tego, że sposób wstawiania odstępów pomiędzy bloki tekstu powinien uwzględniać dodatkowo takie detale, jak np. domyślne usuwanie odstępu na dole/górze strony, oraz ,,inteligentne'' scalanie sąsiadujących odstępów w jeden.
Przykładowo: odstęp pomiędzy akapitami winien zwykle znikać jeżeli akapit jest pierwszym na stronie aby wysokości stron sąsiadujących były jednakowe.
Także odstępy pomiędzy różnymi blokami tekstu nie powinny się zwykle sumować. Przykładem jest umieszczanie większych niż normalne odstępów przed i po śródtytułach[4].
Przypisanie atrybutom
space-before.przyrostek oraz
space-after.przyrostek
odpowiednich wartości
pozwala na rozwiązanie ww. problemów.
Atrybut space-before.optimum
określa naturalny odstęp pomiędzy blokami, space-before.minimum
minimalny a space-before.maximum -- maksymalny. Zatem
odpowiednikiem LaTeXowego
polecenia \vspace{6mm plus 3mm minus 1.5mm} będzie:
<fo:block space-before.optimum='6mm' space-before.minimum='4.5mm'
space-before.maximum='7.5mm'>
Atrybut space-before.przyrostek jest
przykładem tzw. atrybutu złożonego,
którego nazwa składa się
z części zasadniczej, takiej jak np. space-before oraz
oddzielonego kropką przyrostka, np. optimum.
W standardzie XSLFO zdefiniowanych jest więcej tego typu atrybutów.
Domyślnie sąsiadujące odstępy nie są sumowane ale zastępowane jednym,
zwykle większym, choć reguły określone w specyfikacji [FO]
są bardziej skomplikowane. Do bardziej szczegółowego
określenie sposobu ustalania odstępów należy użyć odpowiedniego atrybutu
z przyrostkiem precedence, którego wartością może być liczba
lub specjalna wartość force, określająca priorytet.
Odstępy pomiędzy sąsiadującymi z sobą blokami tekstu są łączone
w oparciu o wartość nadanego im priorytetu. Odstępy z przydzieloną najwyższą
wartością są pozostawiane, a pozostałe usuwane.
Wartość atrybutu force powoduje, że odstęp jest
zachowywany bezwzględnie. Przykład:
<fo:block space-after='18pt' space-after.precedence='1'>Tytuł</fo:block> <fo:block space-before='3pt'>Pierwszy akapit...</fo:block>
W powyższym przykładzie zostanie wstawiony odstęp o większym
priorytecie, tj. 18pt po pierwszym bloku tekstu, zaś odstęp 3pt przed
drugim blokiem zniknie. Atrybut postaci space-after jest
skrótem; jeżeli jego wartością jest pojedynczy odstęp, to oznacza
to przypisanie odstępowi (naturalnemu, minimalnemu
i maksymalnemu) tej samej wartości.
Przyrostek .conditionality określa czy odstęp ma zostać
usunięty (domyślnie odpowiada wartości atrybutu discard)
czy pozostawiony (retain), jeżeli blok będzie pierwszym lub
ostatnim blokiem wewnątrz innego bloku lub na stronie.
Bloki tekstu mogą zostać wcięte w stosunku do otaczającego je bloku
lub strony poprzez wykorzystanie atrybutu start-indent oraz
end-indent.
Ten sam efekt można osiągnąć korzystając
z atrybutów left-margin oraz rigth-margin.
W czasie podziału dokumentu na strony blok może zostać podzielony jeżeli nie może być zmieszczony na bieżącej stronicy (łamie). Także w tym przypadku istnieją różne ograniczenia wynikające z tradycji, zwyczajów drukarskich i wydawniczych. Przykładowo powszechnie nieakceptowane jest łamanie stron, w którym śródtytuły są ostatnimi elementami na stronie; wielu wydawców nie akceptuje także sytuacji, w której ostatni wiersz akapitu zaczyna stronę lub pierwszy wiersz akapitu stronę kończy. Oczywiste jest także, że np.: śródtytuły nie mogą znajdować się bezpośrednio na dole strony, ani też wielowierszowe śródtytuły nie mogą być podzielone pomiędzy stronice.
Atrybut keep-together.przyrostek
określa czy blok może zostać podzielony
w czasie stronicowania dokumentu. Wartością atrybutu może być:
auto (może być podzielony),
always (nie może być nigdy podzielony)
lub liczba określająca stan pośredni.
Dodanie przyrostka .within-page zakazuje podziału
bloku pomiędzy stronice, podczas gdy .within-columns
dotyczy
kolumn w składzie wielołamowym.
Atrybut keep-with-previous.przyrostek
określa czy bieżący blok musi znajdować się na tej samej
stronie (z przyrostkiem .within-page) lub
łamie (.within-column) co blok poprzedni. Zbiór możliwych
wartości atrybutu to:
auto (nie musi), always (musi)
lub liczba (określa stan pośredni pomiędzy auto
i always).
Odwrotnością keep-with-previous jest
atrybut break-before, którego zbiorem wartości jest:
auto, column, page
odd-page even-page.
Wartości te oznaczają odpowiednio: rozpoczęcie nowego łamu,
nowej stronicy, stronicy nieparzystej
i stronicy parzystej.
Można także określić minimalną liczbę wierszy na końcu
lub na początku kolumny za pomocą przypisania
atrybutom orphans oraz widows odpowiedniej liczby.
Domyślną wartością obu atrybutów jest 2.
Bloki mogą posiadać obramowanie, marginesy
wewnętrzne i kolor tła, specyfikowane identycznie jak
w przypadku obszarów. W przeciwieństwie do obszaru blok może zostać
podzielony pomiędzy sąsiadujące stronice lub łamy. W tej sytuacji
możliwe jest określenie sposobu obramowania brzegu
obszaru przylegającego do krawędzi podziału bloku. Wartość
discard atrybutu
border-krawędź[5]-width.conditionality
zawiesza drukowanie ramki.
Domyślnie ramka jest drukowana.
Atrybut line-height określa wielkość
interlinii, która może być określona w wartościach bezwzględnych jako
liczba bądź wartość procentowa. Liczby i procenty są interpretowane
jako krotności bieżącego stopnia pisma. Atrybut
text-align określa sposób justowania tekstu;
dopuszczalne wartości to: left,
right, center
i justify. Wielkość wcięcia akapitowego
określa atrybut text-indent. Sposób
justowania ostatniego wiersza akapitu określa
atrybut text-align-last opisany
w punkcie „Numery stron”.
Wcięcie ostatniego wiersza (od prawej
strony) można określić za pomocą odpowiedniej wartości atrybutu
last-line-end-indent.
Atrybut hyphenate
określa, czy wyrazy mogą (wartość
true)
czy nie mogą (wartość false) być przenoszone
w procesie podziału akapitu na wiersze.
Standard umożliwia
dokładniejsze określenie sposobu przenoszenia.
Przykładowo, atrybut hyphenation-character określa znak
przeniesienia (wartość początkowa to znak
o numerze U+2010 (Unicode),
czyli ,,-'').
Za pomocą określenia odpowiedniej wartości atrybutu
hyphenation-keep elementu fo:block
można kontrolować przenoszenie wyrazów pomiędzy szpaltami
i/lub stronami. W szczególności wartość column tego atrybutu
określa, że wyraz nie może być podzielony pomiędzy kolejnymi
szpalatami tekstu, podczas gdy wartość page jest
nieco mniej restrykcyjna i zabrania jedynie dzielenia
wyrazów pomiędzy kolejne stronice.
Wreszcie
atrybut hyphenation-ladder-count określa maksymalną dopuszczalną
liczbę kolejnych przeniesień.
Atrybuty hyphenation-remain-character-count oraz
hyphenation-push-character-count umożliwiają określenie
minimalnej liczby znaków w obu częściach podzielonego słowa.
Atrybuty font-family, font-size, font-style,
font-variant, font-weight pozwalają na określenie
kroju, stopnia i odmiany pisma.
Wartością atrybutu font-family jest lista oddzielonych
przecinkami nazw krojów lub typów krojów.
Typ kroju to serif, sans-serif,
cursive, fantasy oraz
monospace. Do formatowania dokumentu wybrany zostanie
pierwszy krój z listy dostępnych podczas formatowania, np:
<fo:block font-family='Bembo, Times, serif' >
spowoduje wybranie kroju Bembo lub Times lub
domyślnego kroju szeryfowego w zależności od tego, czym dysponuje
program formatujący dokument.
Wartością atrybutu font-size może być wymiar, np. 12pt.
Wielkość kroju można także określić względnie
w stosunku do stopnia pisma w elemencie nadrzędnym albo
poprzez podanie jednej z wartości larger lub smaller,
albo poprzez podanie procentu. Możliwe jest
wreszcie określenie stopnia za pomocą wartości xx-small,
x-small small, medium large,
x-large xx-large.
Atrybuty font-style, font-variant, font-weight
służą do określenia odmiany pisma.
Wartościami atrybutu font-style mogą być:
normal -- odmiana prosta,
oblique -- odmiana pochyła,
italic -- kursywa.
Atrybut font-variant ma następujące wartości:
normal -- odmiana zwykła oraz small-caps
-- kapitaliki. Wreszcie atrybut font-weight określa
grubość pisma i może przyjąć następujące wartości:
normal -- pismo zwykłe,
bold i bolder -- grube,
lighter -- cienkie
lub liczbę od 100, 200, 300 itd. aż do wartości maksymalnej 900.
Uwaga:
atrybuty określające krój pisma mogą zostać wyspecyfikowane dla każdego
elementu w arkuszu XSLFO, nie tylko fo:block.
Przykładowo:
<fo:root font-family='Univers'>
określa, że dokument ma zostać złożony za pomocą kroju Univers.
Możliwe jest także wykorzystanie notacji skrótowej, a wtedy
składnia atrybutu font jest następująca:
[font-style [font-weight][font-variant]] font-size[line-height] font-family
Fragmenty zawarte pomiędzy [] są opcjonalne. Atrybuty pominięte
nie są dziedziczone lecz przyjmują wartości
domyślne, co może być pewnym zaskoczeniem
jeżeli się o tym nie wie.
Atrybut color określa koloru tekstu. Wartość tego atrybutu
można określić w sposób identyczny jak w przypadku
koloru obramowania (por. punkt „Określenie szczegółów układu graficznego kolumn”).
Przykładem opisanych w punktach „Bloki tekstu: odstępy i marginesy ”--„Określenie kroju pisma i koloru” właściwości niech będzie następujący fragment szablonu:
<!-- Blok tekstu zawierający śródtytuł -->
<fo:block font-size="14pt" color="#0060A0" font-weight="bold"
keep-together.within-column="always" <!-- nie dzielić bloku między łamy -->
keep-with-next.within-column=always" <!-- blok nie może kończyć łamu -->
text-align="left" hyphenate="false" <!-- skład w chorągiewkę, bez przenoszenia wyrazów -->
space-before.conditionality="discard" <!-- usuń poniższy odstęp jeżeli zaczyna stronicę -->
space-before.optimum="18pt" space-after.optimum="6pt" >
###...
</fo:block>
<!-- Blok tekstu składany literalnie (tj. verbatim): -->
<fo:block font-family="monospace" font-size="9.5pt"
text-align="left" space-before="6pt" space-after="6pt"
white-space-collapse="false" linefeed-treatment="preserve"
border="0.5pt gray solid" padding="3pt" <!-- ramka wokół tekstu -->
border-before-width.conditionality="discard" <!-- usuń ramkę na dole strony -->
border-after-width.conditionality="discard" <!-- oraz na górze -->
orphans="3" widows="3" >
###...
</fo:block>
W specyfikacji bloku tekstu składanego literalnie określono m.in., że ma być on otoczona obramowaniem w kolorze szarym, które ma zniknąć na brzegach stronic, jeżeli blok zostanie pomiędzy nie podzielony.
Element fo:wrapper jest opakowaniem na fragment tekstu, dla
którego można zadeklarować odrębne atrybuty, takie jak: krój lub
odmianę pisma, itp. Podobny do fo:wrapper jest element
fo:inline, dla którego dodatkowo można określić obramowanie,
margines wewnętrzny i tło. Przykład:
<fo:wrapper font-style="italic">Ten fragment jest wyróżniony... </fo:wrapper> <fo:inline font-weight="bold" background-color="red">Na czerwonym tle... </fo:inline>
Wyliczenie jest formatowane za pomocą elementu
fo:list-block, zawierającego
jeden lub więcej elementów fo:list-item.
Każdy fo:list-item składa się z etykiety
(zawartej wewnątrz fo:list-item-label) oraz hasła
(fo:list-item-body).
Oba elementy zawierają bloki, które
są wyrównywane w pionie i umieszczane obok siebie.
Często etykieta to pojedynczy znak lub kolejny numer, ale może być
to także większy fragment tekstu. W tym ostatnim przypadku tekst ten
będzie łamany w obszarze o zadanej szerokości.
Atrybut
provisional-distance-between-starts
określa odległość pomiędzy lewą krawędzią
elementu item-label a lewą krawędzią elementu item-body.
Atrybut provisional-label-separation określa odległość pomiędzy
prawą krawędzią etykiety a lewą krawędzią hasła.
Atrybut end-indent elementu fo:list-item-label
określa prawą krawędź obszaru,
w którym zostanie umieszczona etykieta, zaś atrybut
start-indent elementu
fo:list-item-body lewą krawędź obszaru, w którym zostanie
umieszczone hasło (rys. 5).
Aby oba obszary nie zachodziły na siebie, należy ww. atrybutom
przypisać sensowne
wartości.
Można je policzyć na kartce i wstawić ,,ręcznie'', a można
skorzystać ze specjalnych wartości:
label-end()/body-start()
a wtedy obliczenia wykona procesor XSLFO.
Przykład:
<fo:list-block provisional-distance-between-starts="20mm"
provisional-label-separation="4mm">
<fo:list-item>
<fo:list-item-label end-indent="label-end()">
<fo:block background-color="yellow">
Pierwszy
</fo:block>
</fo:list-item-label>
<fo:list-item-body start-indent="body-start()">
<fo:block>Opis pierwszego punktu...</fo:block>
</fo:list-item-body>
</fo:list-item>
<fo:list-item>
<fo:list-item-label end-indent="label-end()">
<fo:block background-color="#EFEFEF">Drugi
trzeci czwarty piąty...
</fo:block>
</fo:list-item-label>
<fo:list-item-body start-indent="body-start()>
<fo:block>Opis drugiego punktu, opis
trzeciego punktu ...
</fo:block>
</fo:list-item-body>
</fo:list-item>
</fo:list-block>
Istnieją dwa typu łączy hipertekstowych: do innych części dokumentu
oraz do obiektów zewnętrznych. W obu wypadkach są one tworzone za
pomocą elementu fo:basic-link. Łącza do
innej części dokumentu są definiowane za pomocą nadania atrybutowi
internal-destination wartości identycznej
z tą, którą ma atrybut id elementu, do
którego tworzymy odesłanie. Przykład:
Owocnik czubajki kani przedstawia <fo:basic-link internal-destination='czubajka'>rys. 3</fo:basic-link>
Łącze zewnętrzne jest definiowane poprzez określenie wartości atrybutu
external-destination. Wartością tego
atrybutu jest URL. Przykład:
<fo:basic-link
external-destination="url('http://www.grzyby.pl/')">www.grzyby.pl</fo:basic-link>
Zwróćmy uwagę na sposób określenia identyfikatora URL.
Ilustracje nie są zwykle częścią pliku XSLFO ale są przechowywane
w specyficznych, binarnych formatach i znajdują się w oddzielnych
plikach. Są dołączane do dokumentu za pomocą elementu
fo:external-graphic. Atrybut src, którego wartością
jest identyfikator URI identyfikuje plik z rysunkiem. Rysunek jest
wstawiany w miejscu, w którym znajduje się element
fo:external-graphic. Przykład:
<fo:block>Zdjęcie czubajki kani: <fo:external-graphic src='url(czubajka.jpg)'></fo:block>
Do tworzenia kropkowania służy element
fo:leader.
Atrybut leader-pattern tego elementu określa sposób
kropkowania. Wartość space jest domyślna
i oznacza wypełnienie odstępem.
Wartość rule oznacza wypełnienie kreską
zaś dots oznacza wypełnienie kropkami. Jeżeli
wartością atrybutu jest use-content, do
wypełnienia kropkowania zostanie użyta zawartość
elementu fo:leader.
Atrybut leader-pattern-width określa wielkość
odstępu między kropkami zaś atrybuty rule-style
i rule-thickness odpowiednio rodzaj
i grubość kreski (więcej szczegółów zawiera [FO]).
Atrybuty leader-length.optimum,
leader-length.minimum
oraz leader-length.maximum określają odpowiednio
naturalna, minimalną oraz maksymalną długość kropkowania.
Do umieszczenia w składzie numeru bieżącej strony należy użyć
elementu fo:page-number. Zwykle element ten jest
wykorzystywany w paginach i marginaliach.
Element page-number-citation
wstawia numer strony, na której
znajduje się inny obiekt. Obiekt ten powinien posiadać atrybut
id
zaś page-number-citation
atrybut ref-id
o identycznych wartościach.
Jako przykład wykorzystania elementów opisanych w punktach „Kropkowania ”--„Numery stron” zdefiniujmy paginę górną strony parzystej, tak aby na zewnętrznym marginesie pojawił się numer strony, a na wewnętrznym tytuł dokumentu, np. Praktyczne wprowadzenie...:
<fo:static-content flow-name="prawa-p.gorna"> <fo:block font-size="9pt" text-align-last="justify" > Praktyczne wprowadzenie... <fo:leader leader-pattern="use-content" /> <fo:page-number /> </fo:block> </fo:static-content>
Element fo:float jest odpowiednikiem LaTeXowego środowiska
float, tj. zawiera niepodzielne elementy,
które, jeżeli nie mogą być umieszczone w ,,normalnym'' ciągu dokumentu,
mogą być przesunięte na stronę następną.
Elementy
fo:inline oraz
fo:footnote-body
służą do umieszczenia przypisu na dole stronicy.
Typowo do sformatowania przypisu,
wewnątrz elementu fo:footnote-body tworzy się jednoelementowe
wyliczenie. Przykład (numer przypisu
typowo jest wyliczany przez aplikację generującą dokument
.fo, np. procesor XSLT):
<fo:footnote> <fo:inline>1</fo:inline>
<fo:footnote-body> <fo:list-block> <fo:list-item>
<fo:list-item-label end-indent="label-end()">
<fo:block>1</fo:block>
</fo:list-item-label>
<fo:list-item-body start-indent="body-start()">
###...
</fo:list-item-body>
</fo:list-item> </fo:list-block> </fo:footnote-body> </fo:footnote>
Procesor FOP przekształca dokumenty FO na pliki PDF. Program jest napisany w języku Java i rozwijany w ramach Apache Software Foundation. Udostępnionej w chwili pisania tego tekstu wersji 0.20.4. daleko jeszcze do miana oprogramowania produkcyjnej jakości; może co najwyżej być wykorzystana do eksperymentów lub tworzenia prostych dokumentów.
Po pobraniu np. ze strony
xml.apache.org
i rozpakowaniu archiwum .jar, program jest gotowy
do użycia[6].
Po zainstalowaniu odpowiednich fontów i dodatkowej
nieskomplikowanej konfiguracji umożliwia nawet formatowanie tekstów
w języku polskim.
Do eksperymentów z FOPem wykorzystałem zestaw fontów firmy Microsoft
w formacie TrueType (dostępnych np.
ze strony http://www.sourceforge.net/corefonts). FOP
wymaga wygenerowania z pliku .ttf pliku metrycznego
w specyficznym formacie. Do wygenerowania tego pliku należy
wykorzystać aplikację TTFReader znajdującą
się w dystrybucji, uruchamiając
ją w następujący sposób ($FOPLIBS zawiera listę ścieżek
do niezbędnych archiwów .jar):
java -cp $FOPLIBS org.apache.fop.fonts.apps.TTFReader plik.ttf plik.xml
Po wygenerowaniu plików metrycznych fonty należy zarejestrować w pliku
konfiguracyjnym znajdującym się
w ~/conf/userconfig.xml (~ oznacza korzeń
instalacji FOPa). Dodanie odpowiedniej informacji powinno być
proste -- można się wzorować na wpisach zawartych w pliku
z dystrybucji.
Aby FOP mógł skorzystać z fontów, musi być uruchomiony z opcją
-c ścieżka-do-pliku-konfiguracyjnego, np:
fop -c /opt/Jlib/fop/config/userconfig.xml -fo plik.fo -pdf plik.pdf
Należy także ,,włączyć'' nasz font dodając
atrybut font-family,
np. do elementu fo:root:
<fo:root xmlns:fo="http://www.w3.org/1999/XSL/Format" font-family="Times Roman">
Jak wspomniano na początku artykułu, typowym sposobem tworzenia plików PDF jest zamiana pliku XML na plik w formacie FO za pomocą arkusza stylu XSLT. W przypadku FOPa wymaga to uruchomienia aplikacji z trzema następującymi parametrami:
fop -xml plik.xml -xsl arkusz.xslt -pdf plik.pdf
Można także przetworzyć plik .fo bezpośrednio uruchamiając
program z parametrami -fo plik.fo -pdf plik.pdf.
Z uwagi na ciągle eksperymentalny charakter aplikacji wspierających rekomendację FO w tym krótkim artykule ograniczyliśmy się jedynie do podstaw standardu. Osoby zainteresowane (albo raczej: nie zniechęcone) mogą znaleźć przykładowe szablony, pliki konfiguracyjne do FOPa i dodatkowe informacje pod adresem http://www.gust.org.pl/BIUL/biul18.html.
[FOP] Dokumentacja procesora FOP, patrz http://www.apache.org/fop.
[Druzdziel] Druździel Mieczysław, Fijałkowski Tadeusz: Zecerstwo, Inwentarium wiedzy o poligrafii, pod red. Henryka Jankowskiego. Ossolineum 1988.
[JMN] Nowacki Janusz M.: TeXnologia a typografia, Biuletyn GUST 6/1995, s. 3--11. Dokument dostępny także w http://www.gust.org.pl/.
[Olko] Olko Mariusz: XSL -- czyli jak przeczytać XMLowego ,,Pana Tadeusza'', Biuletyn GUST 16/2001, s. 25--30. Dokument dostępny także w http://www.gust.org.pl/.
[Pawson] Pawson Dave: An introduction to XSL Formatting Objects, 2001. Patrz http://www.dpawson.co.uk/xsl/sect3/bk/index.html.
[XSLT] World Wide Web Consortium: XSL Transformations (XSLT), patrz http://www.w3.org/TR/xslt.html.
[FO] World Wide Web Consortium: Extensible Stylesheet Language (XSL), patrz http://www.w3.org/TR/xsl/.
[XPATH] World Wide Web Consortium, XML Path Language (XPath), patrz http://www.w3.org/TR/xpath.html.
Powrót